Powered By Blogger

mercredi 18 mars 2015

Aruhal : ''Tamɣart Tamaziɣt tga bdda lal n usnflul"


Xadija Aruhal yat tega ɣ twutmin lli ganin tiwwa s ay-lli mu ufant i Temaziɣt d timmuzaɣa ar d gis sggruntt ɣ kra n wanaw n tskla. Gallnt ur sar d awal nnɣ ad ittggʷizn akal. Is t akkʷ t ullnt ay-lliɣ ilkem ay-lli d jju ur ikka. Rad iniɣ sul alsɣ as, ad aɣ akkʷ yasi anzgum n Temaziɣt ad tafuḍ kra n wass. Uggar, is akkʷ rad sul skarnt tamssirdt i iɣnan lli aɣ iḥacan. A wa dd sul bahra ur nttqqel, ɣr at aɣ ma rad aɣ tini ɣ umsiwal lli yuklaln tiɣri sul d uggar! 


Ɣ umzwaru, ini  aɣ zwar mad tegit !

Ɣ umzwaru, ar k snimmirɣ xf tuggas lli nn bdda tggat  xf ad tlkm Tmaziɣt aswir nns mqqar tswwurit ɣ umalu, macc tawwuri nnk tga addur ixatrn i tskla ula tawssna Tamaziɣt. Tanmmirt f umsawal-ad lliɣ didi tdrut aswingm. Ar ssitimɣ ad lkmn inumak nns illi s iqqan. Nkki, Xadija Aruhal,yat tmɣart lliɣ izdɣ ufrak  s tmagit, tsti ad tzdi tudrt nns d umawal  n tutlayt nns, ar ttara   afadd  ad  tsslkm aswingm nns, tssifsus srs anzgum, tsunfu gis.  Nkki giɣ yat ɣ istis n Sus, taqqblit n Ayt Baɛmran lli iwalan il. Tamazirt inu Mirleft, lulɣ gis, imɣurɣ gis, ɣrɣ gis, ttihlɣ yan ɣ tarwa nns.

 Manik   ad  teskert ay-lliɣ tekcemt abaraz-ad n teɣnesa Tamaziɣt ?

Ɣ umzwaru, kkiɣ  tt inn zud akkʷ azzann n tmazirt, ɣalɣ  bdda is akkʷ  ssnn middn Tamaziɣt s umata, is akkʷ nga yan ɣ wamur-ad, macc lliɣ lkmɣ tizi n tɣri, fawɣ is llan kra  n middn ɣ wamur  nnɣ ur gin  zud  nkkni, dar-sn  ils yaḍn, tutlayt  yaḍn  lli s ur zḍaṛɣ  azmz-ann ad s-tt rmsɣ macc  ɣalɣ  is aɣ  ufn, is aɣ  zrin, is gan  yan  wanaw n ufgan  lli  issn  ay-lli ur nssn  slawann  akkʷ  lliɣ   gan  nttnin  islmadn   ɣ  tmazirt  nnɣ, gn  gis   imsgnafn,  ng nkkni  inlmadn,  ng  imuḍan  lli  srsn    isɣawsan   ad    aɣ  akkan  asafar, mln   aɣ   tifawt. Kr  as azrayn    ussan  ar  ttimɣurɣ   ar  ffrkɣ is nga   yan   acku  kra  iga t ass ar  iyi  immal ma s kra n yan   gisn   dar-s   yan   ɣ  tawja  nns   iga  zud  nnɣ   awd   nttan  Amaziɣ. Ay-lliɣ   ilmma  frkɣ is tn  kullu  gan is ka  snfln  awal, lsn  timlsit  yaḍn, fln tinsn. Macc tikklit  tamzwarut  ad  frkɣ  iga  tt  lliɣ  ssnɣ is tla  tutlayt   nnɣ   askkil   ɣ   usggʷas n 1993. Ikkatt   inn  dar-i  yan  ɣ aytma illa ɣ  umussu  adlsan, afɣ  dar-s  iskkiln n tfinaɣ, lmdɣ tn waḥdayyi, mmaɣeɣ  ad srsn  ttaraɣ  acku  ḥmlɣ ad-lli   ad   ttaraɣ    kra n igzman s tutlayt n taɛrabt.Yan wass   uriɣ   yat  ɣ  tmdyazin  n gʷma  lli  irir  ɣ  tssfift   nns, skrɣ as amawal   awiɣ tt s usinan  lliɣ   aqqraɣ, nniɣ  ad  skrɣ tanatamt  i  imddukkal   inu, skrɣ   tt   i  islmadn  inu, mmrɣ  bahra   acku  iwiɣ-d kra  igan   amaynu   lli  ur  issn   yan. Ssyafaɣ s yan  uddur  mqqurn, agʷlɣtt inn ɣ gr tnfulin  lli  srsn   inlmadn  ɣ   uɣrab n usinan, qqlɣ s tmrarutin, ikk  wakud   yat  tizi, iɣr  iyi   yan  uslmad inna iyi masd   asinan   iga   adɣar n tɣri  ur d  iqqan  ad gis gɣ may-an zzeɣ tizi-an ad ssyafaɣ s naḥya. Zzeɣ ass-ann ad usiɣ  yat   tgallit f ixf   inu as ar   usiɣ   tutlayt  ad  f umggṛḍ, fkɣ as tudrt inu. May-ad ad igan  azakak   lli   iyi  yujjan   ad   frkɣ s uswir, frkɣ s unzgum, frkɣ s tmmukrisin d naḥya d may-an ad iyi   yujjan   ad   ttaraɣ s tutlayt  nnɣ .

D ma kem yiwin s teɣarast n usnflul d s usggʷruɣ teskla Tamaziɣt ?

Asnflul iga yan umaḍal n usunfu lliɣ tzḍaṛt ad tddrt ɣ waddad nna trit d s mk-lli trit. Nkki lliɣ a ttaraɣ ufiɣ-nn ixf inu ɣ wallas. Tawwuri izwarn skrɣ tt tgatt tullist lli s iwiɣ tasmɣurt n usflul lli tskr tbadut n 2m ɣ uysggʷas n 2008, macc ar bdda ttarraɣ izlan. Nttni ar bahra gisn tssunfuɣ d ar gisn ttili yat tamimt naḥya tt slawann akkʷ iɣ gisn tlla twllaft, ili gis udinan. May-an af uriɣ tadla n tmdyazin inu izwarn lli mmu stiɣ assaɣ n Aẓawan n urmmaḍ ɣ usggʷas n 2009 iḍfr tt id wayyaḍ ɣ usggʷas n 2010 lli igan s wassaɣ Tandra n ifssi llis umẓɣ tasmɣurt tanamurt n tskla n Usinag Agldan n Tussna Tamaziɣt ɣ usggʷas-ann ilal-d ilmma udlis inu wiss kkuẓ lli druɣ d umara amqqarn Σyad Alaḥyan lli mmu nsti assaɣ n Azwag gr tguriwin lli igan tirmit tamzwarut ɣ unamur nnɣ. Adlis-ad iga tamdyazt s tɣarast n umsiwal, iga tibratin n umarg. Stiɣ nkki ad ttaraɣ anaw-ad n tmdyazt amaynu mqqar a ttaraɣ aqqbur, macc anaw n tmdyazt tatrart aɣ bahra ttafaɣ ixf inu acku ar gis tddrɣ s tlilli. Ar gis gʷnnaɣ i tguri ifugga, sslsɣ as gis iqqcban s ikʷlan n tfsut lli d ttagʷmɣ ɣ umawal n tutlayt nnɣ izdgn. Ur bahra ḥmlɣ iskraf. May-ann ad iyi yujjan ad bahra ur ttaraɣ tamdyazt taqqburt lli aɣ kkrfn isaffn d tɣarast-ad tzḍaṛt ad gis tsgrawlt aswingm, tsgrawlt gis inumak, tfkt tasit tibratin idran mqqar asnt sslsaɣ tawlaft lli ittcqqun f imɣri kra n twal ad tnt inn yagʷz. Macc imɣri amassan d umɣnas ar ilkkm ad irms tabratt, iddr assyafa lli tusi tmdyazt.

 Ar bahra ttarat amareg d temdyazt, is d urjjunn-turemt anawen yaḍnin n teksla?

Mqqar bahra ttussanɣ s tmdyazt macc idrus mad issn is d arraw inu amzwaru ɣ tskla tgat tullist. D ar ttarraɣ awd ungal. Ssntiɣ ura ar swingimɣ ad araɣ asenariu. Tili dar-i tswingmt ad armɣ asuɣl, ilin dar-i kigan n turarin n wazzan iɣ illa mad ittawsn. Ar ssitimɣ ad d-lalant, lkmnt azzan.

 Is dar-m kra n iṣnfaṛen ɣ mad nn ur yaggugn ?

Dar-i mnnaw iṣnfaṛn. Amzwaru gisn, asggʷas-ad nit, rad ssfaɣ tadla tamaynut lli rad ssuɣlɣ s tutlayt n taɛrabt d tutlayt n tfransist a fadd ad tlkm tskla nnɣ amaḍal, ili dar-i yan ungal inu d yan ungal akurdi lli swingimɣ ad as skrɣ asuɣl s Tmaziɣt.

Manikk  as a ttannayt addad n teskla n Tmaziɣt ?

Taskla Tamaziɣt tlla ukan sul ɣ waddad n uṛmmaḍ, tili gr uzrg n ummukris n tirra d win ussufɣ d win tɣri. Ili walli akkʷ imqqurn a tt igan d usnaḥya lli s a ssyafan imaratn amnid n imaratn n tutlayyin yaḍn ɣ twisi n tmawasin ula tismɣurin tinamurin lliɣ bdda ur tlli Tmaziɣt.

Is g-is illa mmel (adɣar) n temṭṭuḍt nɣdd wahli ?

Tamɣart  Tamaziɣt  tga  bdda  lal n usnflul. Zzeɣ  taɣrma  tamzwarut  n Imaziɣn  mqqar  as tt  ur  tskar s ufrak n usnflul. Ar   tt  tskar s ufark n twwuri   lli  izdin d tudrt nns. Takuyast d nttat   ad  yujjan   iskklin  nnɣ   ad   iddr  ar ass-ad. Manik ad gis ur ili  udɣar   ns nttat  ad  akkʷ  yusin  tasafut  nns, tasi  tayri  nns, macc  nssitm   ɣ  Tmaziɣin n wass-ad ad asint  anaẓar afadd   ad  sfalkint   udm n tskla   amk-lli   sfulkint   udmawn n tudrt   nsnt. Tamaziɣt  tlla s isti-s. Ilint  ɣil-ad tmaratin   lli   ddar   tiziḍaṛ   ad   fkint   i  twssna Tamaziɣt   idammn  slawan   akkʷ  iɣ  nssn is tella Tmaziɣt   ɣ tinml d  tsdawit. May-ann   lli rad tnt   yajj  ad  sfalkin   tutlayt, mmaɣnt ad tg tad izgn,  lmdnt gis tirsal n tirra mk-lli s d-iqqan mqqar may-ann ar isɣawsa s ufrak zwar macc awd tinml iɣ nlmd tirsal ns ɣ tinmlt may-ann rad bahra isfalki imal n tskla tamaziɣt.  Ifl aɣ d tasutin  lli rad  iẓḍiṛ ad sslkmnt tirra s tmaziɣt i umaḍal .


Tazult tumlilt

Σica, tga yat tmɣart bahra ifulkin, tkka-tt-inn  lliɣ tmẓẓi ar tkssa wulli n baba-s. Tayssa-ad tfka as tazmrt iggutn. Lliɣ dar-s sin d mraw n usggʷas, yiwi tt baba-s dar yat tuwja ɣ Ugadir ar dar-sn tswwuri ɣ ugns n tgmmi.

Mac Σica s ufulki nns lli as ikfa Ṛbbi, tiwallin mqqurnin, timiwa ẓilnin, tawnza iɣʷman, timimmit izggʷaɣn, tifassin ṛcmnin. Tiwi kullu adwal n inggʷa nns g tmazirt ula wili tt ugrnin s imik. Lliɣ tkka smmus isggʷasn ɣ Ugadir irna bahra ufulki nns, fawn d tfras nns, tg tanirt isnufuln iɛrrimn ula tirbatin. Tga titrit issufun iḍ d uzal.

Ku tafaska ar d-ttacka s iɣrm n Tumlilt dar tuwja nns, ar gis tzzray yan mnnaw ussan. Kud yan ar ittɣawal ad dis isawl, nɣd as tt inn ka iẓṛ. Σicha ar d-tgga tarbit ibuɣlan s ufulki, ar tssfsay ulawn tbri tiswin. S mk-lli s a tfalkay ar itiẓiy unlli nns, ur tfssus ula tra ad tssigut awal d trbatin ula irban.

Iɛrrimn n Tumlilt ula tarwa n tuwja nns, kud yan ar ittwarga ad ig isli n Σica, illa mad akkʷ yiwin asiggl zund Mḥnd lli igan aslmad g tinml n iɣrm. Mqqar ira baba-s ad as tt issiwl ad sul ur tiwrri s Ugadir ad tswwuri dar mddn, mac nttat tsslkm i mas masd iwil ur t tra ula ar gis tswingim ɣ akud-ann.

Sɣ mk-ad as tzzri Σica tiɛurma nns izwarn, ar tswwuri dar tuwja yan g Ugadir tzmr igagan f kigan. Tawja-ad lli dar tswwuri, argaz iga lmuhandiz, tamɣart nns tga taṭbibt, mqqar ur tsɣawsa s umya, d ar ttazn i baba-s idrimn, macc ur tra ad tg tanawurt n unwal dar wiyyaḍ. Tẓẓiḍṛ acku tra ad taws i baba-s d mas lli ganin imẓlaḍ g tmazirt.

Lliɣ dar-s llan simraw d sin n usggʷas tiwl yan uṛumi iga amdakkʷl n lmuhandiz, tskr tamɣra mẓẓin g tgmmi nns g Trudant. Tg Σica tamɣart illan d ixf nns. Tzdɣ g taddart mqqurn iṭṭafn turtit nns. Aṛumi-ad dar-s mnnawt n tebḥirin g tsggiwin n Hwwara. Ur tettu baba-s ula ma-s ula aytma-s, tskr asn tigmmi tamaynut g tmazirt, d yat yaḍnin g tmdint. Tskr Σica ttamubil ar d-tacka s dar tuwja nns g iɣrm n Tumlilt, mk-lli d tawi kigan n trggalin i tmɣarin d trbatin tinaragin nns.

Tswingm Σica ad taws i tmɣarin n Tumlilit ad aqqrant, ssinfnt taɛamit. Tddu s dar umɣar tnna as t. Amɣar inna t i lqqayd. Lqqayd tssusmt tswingmt, yazn asnt taslmadt ad tssaqqra timɣarin.
Tinml n tbadt ur gis adɣar ma ɣ ttilint tmɣarin. Inna asnt Lqqayd ad aqqrant g tmzgida. Tssnti tɣri imalass izwarn, timɣarin ar d akkʷ tackant, sɣint idlisn, ar gʷmmint iskkiln d tguriwin. Tifawin n wass ar swurrint g tdrwin, tidggatin ar d-ttackant s tmzgida ad lmdnt.

Izri imalass izwarn s mk-ad, irgazn n iɣrm ur tn issusm may-ad, “timɣarin ad aqqrant”. Ay-lli jju ur ijṛin. Nkrn skrn agraw lliɣ ẓẓuln tiwwutci, ffɣn ad gin ttmi i turmit-ad. Snfln asad n tmzgida rgln t, azn s umɣar nnan as :”timɣarin iḥṛm ad kcmnt s tmzgida”.

Tbidd tɣri n tmɣarin, ibbi uzmumg g imawn n tmɣarin, ibidd unaruz g ulawn nnsnt. Ssyafant s tḥggaṛt d gar. Lkmn inɣmisn Σica tmun d urgaz nns aṛumi. Tskr mnnaw igrawn d irgazn n Tumlilt afad ad ṛẓmn timzgida mnid n tmɣarin nnsn. Mac ur tlkm awttas nns. Yan wawal ad mu ttalsn irgazn, “ timɣarin iḥṛm ad kcmnt s tmzgida”.

Σica d urgaz nns, sɣan akal g iɣrm n Tumlilt a gis skrn yan uṣayṛuṛ i tmɣarin ad gis aqqrant d ad gis lmdnt tuhgt n tuwwriwin n ufus.


Σbdellah Buccṭaṛt

lundi 23 février 2015

Taskla Tamaziɣt : ingr unzgum n tnawayt n tutlayt d uḥṭṭu n tẓlayin.



Kigan n tutlayin n umaḍal ttusmsasant g tasut tiss 20, am tutlayt n Kaṭalanya d tutlayt n Kursika d tutlayt Flaman d tfṛansist n Kibik...tawwuri ad ittugan tsgula tutlayin ad kullu tnt i yat tizi g mi ẓḍaṛnt ad mmuttint zg waddad aminaw ɣr waddad amiray, llant digsnt tutlayin nna mi ittzizwir tskla nnsnt akkʷ d tskla n tutlayin timarayin tiqqburin.

Nlla nssn ma tta tizi tiwḍ tutlayt n Flaman mqqar ur ttusmsasa al tasut 20, maca taskla nns tzmar ad tṭṭaf tuggt n tsmɣurin n umaḍal. Taɣuri n tbrdin nna ḍfṛnt tutlayin ad, iga yat tsurift tadslant mac nra ad nslkm tutlayt Tamaziɣt i uswir lli g nennurz d lli ar tgannayn Imaziɣn d willi g tlla tɣufi n Tmaziɣt s umata.

Zg iskkin iqqan ad gin imrsi n tɣuri tamassant, ar ntafa amyassa ingr tanawayt n tutlayt d uḥṭṭu n tẓlayin tidɣarin n wansiwn g mi ttusawal tutlayt nna.

Da ttinin imsnilsn d imrza mas d tnawayt n tutlayt tga yat tmhlt tatiqnit iwhn, maca azzigz nns ar ittettr tuggaz imqqurn, iddɣ tutlayt ur tgi ɣas tin waḍu nns, tga tugilt s yigran wiyyaḍ am tskla d tdlsa d umzruy d uwngm...ku tutlayt ɣurs azday nttat d igran nna. S uynna, ur iɣi awd yan ad yini is tnḍu tutlayt ɣr addad amiray adday ur tnḍiw tskla awd nttat zg uswir n tskla tmraran ilsawn ɣr tskla ittusmun ingr tsnatin n idlisn.

Asiwl xf tnflit n tskla tamaziɣt g umyassa nns akkʷ d tnawayt n tutlayt ɣurs sin n udman. Udm amzgaru izdi ɣr tmamkt nna s nẓḍaṛ ad nssaɣ taskla itturmasn zg ma ayd igan imsiwln Imaziɣn, udm wis sin yiwi d xf tɣarast nna ɣa nskcm tiẓlayin n ku ils adɣaran g tskla tussiɣt ismunn tintalin bla ad ig uynna yan udṛṛaṣ ittgdln amsawaḍ d urmas n ma ayd itturan g tmnaḍin Umurukuc.

Am uynna nssn, taskla tga yat zg tlɣiwin s mi issikiz ufgan ifrayn d iswingimn d inzgumn nna as illan g ul, s usmras n cigan n tbrdin, zg digsnt tirra n tariwant, n tmdyazin, n tnqqisin, n ungal, s umata, ur nɣi ad nsyafa taskla iɣ ur tlli tutlayt. G unaw n tutlayin isul ur ilkimn tizi n waddad amiray, ar ittusrus usqsi xf mata tutlayt s mi idda umsnfl ad yara? Id ad yara s ils adɣaran n wansa g iddr? Id ad yara s tutlayt tanawayt bla tiẓlayin n ku adɣar?

Tamrarut xf isqqsitn am wi, ar nnzɣn imrza ɣr tɣuri n tusurt n usmsasa n tutlayt Tamaziɣt xf tnflit d tudrt n tskla. Imsnilsn d imɣnas ɣursn anzgum n ussaɣ d usmun n tutlayt tamaziɣt, digsn taɣufi n ummuti zg tutlayt ittubḍan, igan tintalin ittusawaln g tmnaḍin n tmazirt, ɣr yat tutlayt tanawayt ismun ilsawn Imaziɣn qaḥ, maca awaḍ s uwttas-ad ur ixṣṣ ad ittu addad n tskla.

Adday nini armmus n tskla, hatin da ntsawal xf iwnnint ɣr llatn tmitar g wamun, ar ntsawal xf tmssinit n iwaliwn, xf tsuɣal tamunin d tdlsanin, xf tamamkt n wannay n wamun i tudrt d tmagit. S tlusi, taskla tga yat tisit issaɣul anawn n uswingm n iwdan n wamun. Ku taskla ar ttuɣma s tẓlayin tidɣarin n tgawt n midn ar tt ittsyafan, awd tutlayt igan imis n iwnnit n tskla, ar ttasi tiẓlayin n ku ansa, aynna as ur iɣi yan Umaziɣ izdɣn g Fazaz ad irms kra n izlan nɣd timdyazin n Urif, awd Amaziɣ n Sus ur izmar kra n tikal ad yakz xf mi isawal umdyaz n Fazaz. 

Illa umzaray g tskla zg udɣar ɣr adɣar wayyaḍ, yili umzaray asnils ingr tntalin n Tmaziɣt, illa umzray awd jaj n yat tntla, addad ad iga agaman g ku tutlayin nna illan g tsurift n ummuti ɣr addad amiray.
 Asnyuddu n tamant ad iqqan ad ittuga g sin ibrdan:
-Tamrniwt n unaway asklan iccarn ingr tintalin s kṛaḍt.
-Aḥṭṭu n tiẓlayin tidɣarin n ku ils.

Tawwuri am ta ar ttiri asɣiws n tsratijit tanafawt n imal ittuskan xf tirsal idusn, ar ttiri tasrtit g ɣa yammu imaratn d imsnfal d imsyafatn d imzzigzn d tmsmunin d imrza d imuzay, ku yan ɣurs tawuri d tilalt nns, ku yan iṭṭay tannayt nns, ku yan zg udɣar g mi illa. Amara nta iqqan ad iṭṭaf afrak n tmuzɣa d usnti n ussaɣ d tnawayt n tutlayt d tskla tamaziɣt, iqqan ad ur ittara ɣas s ils adɣaran nns, g wansa n uynna, ixṣṣ ad ig tamssumant afad ad ittara s ilsawn wiyyaḍ n Tmaziɣt, iqqan ad iṛẓm uɣanib nns xf tntalin s kṛaḍt.

Zg tsga nnsnt, timsmunin ɣursnt tilalt tasgumant g tflit n tskla tamaziɣt s usɣima n tinawin d inmuggar d twila n usmuttg g ɣa tsmun imaratn d imdyazn afad tn tssfrk, tsnmala asn taɣarast ɣa ḍfṛn g tirra n idlisn nna ssufuɣn.

Awd asinag agldan n tdlsa Tamaziɣt ila yat tilalt takswat g tɣawsa ad. Iqqan ad isrqb winna ittaran taskla s tutlayt tanawayt, ar issufuɣ ku tiklt tismɣurin, ad issufuɣ amanar ɣa ssikizn tamamkt s ɣa ttyari tskla Tamaziɣt.


mardi 17 février 2015

Σmmuri: anmɣur ger ismɣuren

Igllin n Σmmuri Mbaṛk iga ɣ yan inmɣuren n uẓawan n Umaziɣ. Mqqar iga igigil, inker-d ɣ tekrrayt d tekctataft, ifeka as Ṛebbi yat tesfekt bahra ixatern ɣ umnid-ad n umarg, tussena n imassen d yat taqqayt n urɣ. May-ann ad t yuln ay-lliɣ iga tabudert idder nit sul, ur ta akkʷ immut. Ẓer at aɣ ka maydd medden lli t yalan lliɣ ssenen is yafuḍ s tegemmi nnes iggʷran.

Zund akkʷ tarwa n tasskt nnes lli ka ittesisn s usnflul, Σmmuri iga ɣ yan lli d-yiwin amaynu lliɣ isbedd nettan d kra ismunen nnes, tarabbut lli bahra ittubdarn : Usman. Waxxa tekka unckk lli tekkan usman lli s as inna walli t innan, anza nnes ɣ uẓawan nneɣ iggut bahra ! S yan wawal yaḍn, tesker yat tegrawla mqqurn lli ilan yat teɣlaɣalt nn-itteggern i tuggugt.
Maxx lli tebedd terabbut-ad ? Ad ur nettu hati iggutn iɣnan lli iran ɣik-ann. Slawattinn ɣ isggʷasen-ann n 70 lliɣ sul tefeka i Ibɛtiyen d Iɛrubiyen lli ur innan ad ka kḍun i Umaziɣ imil ad t ttannayn isker yat tewwuri ilan aswir amaḍlan. Willi ddernin tiwut-ann, hati illa ɣ iguyya nnesen amjiggaṛ iqqurn lli illan ger Nass-Lɣiwan d Usman. Yan nnesen ur ar itteḥidi yan ad ttinin inagan n ɣ akud-ann.
Lliɣ yad tebḍa terabbut, izzugʷaz igllin n Σmmuri ɣ uɣaras nnes d ixf nnes. Macc ur jju nn-yaggug f temagit n uẓawan nnes lli s ttusan dar imiriten d imssfliden nnes. Ad ka igger i tedinant nnes ar tessent is d nettan ay-ann. Tiɣawsiwin lli f a isawal gant bedda tamagit Tamaziɣt, tayri, tarwa d immurkisen yaḍn n tudert.
Waxxa iggʷez Σmmuri akal, tallɣatin lli d-ifel ur sar tent sis ttun medden. Rad bedda iɣama ɣ iguyya nnesen ar t id kʷttin. Zund akkʷ inaẓuṛen iqqburen lliɣ rad nebder Hajj Belɛid, Anccad, Janti d wiyyaḍ d wiyyaḍ. Yah, ur d felen ayda ura igʷmma ura ibgrʷmma, macc felen-d amarg d iwaliwen ur ittemtatn. Ɣay-ann af rad bedda neg Σmmuri ɣ tiṭṭt mqqurn, acku is imqqur, tesssimɣurt taysi nnes. Amsifaḍ a anmɣur ger ismɣuren!

mercredi 11 février 2015

Ayt Ṣalḥ: « Tirra as rad tkk tutlayt abrid n tudrt. »

Ṣalḥ Ayt Ṣalḥ iga ɣ yan iεzriyen lli skern tagrawla ɣ umnid n tirra ɣ tskla tamaziɣt. Yah tagrawla illan d ixf nns. Acku ur izray imalass ar kiɣ aɣ nnan hati iffaɣ d udlis yaḍnin amaynu. Nettan nit iḍi d ussan ad yan warra n tullisin lli mu iga s wassaɣ: Tujjut n irifi. Nsawel dis, ɣer at aɣ ma rad aɣ yini!

Is tufit ad daɣ tinit mad tgit ?

Nkki  giɣ s wassaɣ salah ait salah, amzraw g tzuni n tɣuriwin timaziɣin  g tɣiwant n tskla d twsniwin  tinafganin tasdawit n ibn ẓuhr g ugadir, ḥmlɣ ad aqqraɣ i tskla tamaziɣt  ula d tskla tanafgant  n umaḍal, da  ttaraɣ  tullist d tmdyazt d ar  ttarmɣ awd asuɣl.

Man agu ad dar-k illa ufrak s timmuzɣa?

Afrak inu s tmmuzɣa tizi da  lliɣ g usinan n ussmdi « lεirfan » g tɣrmt n « lgrdan » tama n trudant  slawa nn  akkʷ  v  iẓẓil n « umussu amlmad amaziv »  lli  yusin iswingimn d innaw  n umussu adlsan amaziɣ  lli  illan  g  tsdawit tamṛṛukiyt, d ɣ  wakud ann ar  anɣ  ttini « wiyyaḍ » awal  nnun ur igi awal  iga ɣas tantala,d ur darun amzruy ula tussna, aya  nn ad anɣ yujjan ad nasi asafu n unaẓaṛ, d tugtt n isragn iwsn fad ad darnɣ ittyagal usqqsi n tmagit, slawan akkʷ  tizi  lli ḍṛn gr ifassn  nnɣ idlisn n uswingm d tflsaft lli sawalnin f imummak n tmagit d izrfan n ufgan d tlelli.d ismd uggar  ufrak  n tmmuzɣa ; lliɣ iyi  iṭṭay unmhal n usinan n ussmdi ɣ tɣri dffir mad  lsiɣ « t-shirt » ittyara gis uskkil n tfinaɣ « yaẓ » . Ilmma tack d tfka aḍnin, tizi da lliɣ g tmsmunt taẓṛẓit  n tussna tamaziɣt lli mi ila waddur  alliɣ uḍiɣ s tɣri akud ann, nlmd gis ula  agudi n tɣawsiwin ula ntta.

Manikk ad tskert ay-lliɣ tkcemt abaraz-ad n ussggru d usnflul?

 Ɣ tizwiri ssntiɣ s kra n iswingim tlulliynin ɣ ixf, art n tzmmemɣ g yan ulug mqqurn ilmma ar  nn  ttarmɣ tamdyazt d ar sis drruɣ imussutn da isnmala usinan zun d ussan idlsann d tinnawin f tmdyazt lli  ittwayskarn g tmrslt lli ɣ aqqraɣ akud ann mqqar ur ttwayskarnt  f  tmazivt, tirmit n tirra  inu akud ann tzdi bahra d tɣnsa ɣ ugns n usinan n ussmdi « lεirfan », ilmma sbuɣluɣ aswir inu g yigr ad tizi da lliɣ g tsdawit, d ula lli mmaqqarɣ d imazzaln n tzlɣa n tirra n imaratn s tmaziɣt zzrin anɣ mnnaw ismuttgn g yigr n tirra ilmma ar nn nkkat anfa i yill n tirra.

Maxx tirra?

Tirra,fad ad  d nssuffɣ inzgumn d twngimin da ttxitirnin g ignsiwn nnɣ, nttnti  as  rad tkk tutlayt  abrid n tudrt, ad tsku tawila nns, ɣaman iswingimn d isyafatn da d yugm ufgan g tutlayt  lli as turu tussna nns taymmit  gan imɣluln maqqar immut umara, tirra ad iga tɣarast lli s rad tssaɣʷḍ tutlayt tikni lli  tt  issiḥln tasutin, s tirra rad nili.

Maxx tirra s Temaziɣt?

ɣ wamun nnɣ tlla gis tafransist d taεrabt, tutlayin ad uran gisnt imaziɣn fkin asnt tarragin attuynin uggar  n mad as fkan id bab nns,d nkkʷni nga id bab n tmaziɣ, iɣ as ur nfki, ur illi mad rad as ifk, ur illi amr mad gis ittraẓẓan iskkiḍn gis buɣlanin.illa  fllaɣ ad  sis  nttara ḥuma ad nkkis irafan i tguri « taguri irufan iqqan d ad tnɣ irafan » mk da s inna  igllin  n dda Σli sidqi azayku, yini ula g tzwart lli yura i twckint n tmdyazin « tinitin » n muhmmad wagrar : « wanna iran ad ifk i tmaziɣt kra, yara kra »

Man anaw n immukrisen ad nn gis tufit?

Ar ɣil ad ur ufiɣ ad sawalɣ f imukrisn, acku ḥra ssntiɣ tawada inu tasklant,d ur ad ssgzlɣ imukrisn g is ar aqqran imɣran tamaziɣt n d uhu, amukris ad iga akkw win tutlayin wamun nnɣ,d maya nn ur anɣ igi tabbayḍaṛt g dat n usnflul d tirra, ar ɣil ad amukris iga t : tanawayt n tutlayt tamaziɣt,acku illa umukris n yirm d mnnaw inummak da ittilin dar yat tguri  sg tiɣrmt ar tayyaḍ nɣ d sg tasga ar tayyaḍ, aylli d  ittawin ad nagʷl yan usqqsi zund : man tutlayt as rad nttara ? is d tad igan tanawayt nɣ d tad igan tasgawant ?

Sawl aɣ imikk f warraw-ad nnek iggʷran, Tujjut n  irifi!

Tujjut n irifi tga tadla n tullisin, tusi gr tasniwin nns mrawt tullisin  lli  naḥya g isntal da ḥbblnt. Tadla ad tga tayafut tg ula yan iẓmi n kra n tmsirin nɣ d tidyanin da ittddr  ufgan amaziɣ d ufgan akkʷ s umata, azwl « tujjut n irifi » izzgzl irifi  ann da anɣ ibbagn d wad s anɣ ḍfn, mqqar iga irifi nkkni ijja anɣ, immim, acku nssimimt i  ixfawn nnɣ s inttitnd itagn imaɣraḍn  da nusi nklu sisn tudrt nnɣ

Manikk as a ttannayt addad n teskla Tamaziɣt?

Taskla tamaziɣ ar nn tettasi aẓmmaẓẓl s wayyad, tiεεurma awd nttat tẓmmem amngt nns g yigr n tskla s inawn nns akkʷ, d ar  nn ẓṛṛaɣ mas tsɣawsa tskla nnɣ s tawjiwin tisklanin, ad yili unyalkam gr imaratn d tmaratin, d tɣawsa da iẓiln, tlla ɣil ad g tskla tamaziɣt ad tt igan d : tilit n tmɣart g usayrur asklan. taɣawsa  da  igan takswat lli  s  tsɣawsa tskla tamaziɣt iga t : « afran » iqqan d ad  ttwaysrasnt  tirsal n ufran i tskla tamaziɣt, acku nttan  ar  issiff tiwuriwin tisklanin, isti mad igan taska g mad tt ur igin. bac ad ka nrggʷi  ar tigira tḥlb tt tskla tamaziɣt.





vendredi 6 février 2015

Dikr:"Riɣ bdda ad geɣ tamarat!

Zahra Dikr tga yat ɣ trbatin lli yusin aẓaẓu n Temaziɣt, irintt ad tlkem aswir yattuyn. Ur jju d nettat ad itterkkakn ad tekcem amaḍal n usnflul d usggʷru s wawal n Imaziɣn. Kra n imalassen ay-ad, teḍit-d yan udlis. Ɣay-ann af d-is nemsawel. Ẓer at aɣ ma rad aɣ tini!

Ma tga Zahra Dikr?

Zahra Diker tga  yat tεrrimt tamaziɣt zud akkʷ tiεrrimin n tmurt nnɣ, id baba-s zwarnin ggʷzn-d zzɣ Imsgginn s tɣrmt n Bnsrgaw, ɣ-inn aɣ tlula nttat tɣr gis tinml tamnzut d usinan. Σzzan dar-s tazzanin, tg taslmadt nnsn, tkf asn ula ɣ usnflul nns d tirra mad srsn iẓlin, ig winnsn. Tullist d usnflul s tutlayt tamaziɣt gan dar-s nttat yat tmasayt lli bdda tra ad  tlkm, tsslkm tt.

Maxx lligh tstit aɣaras n tirra d tskla ?

Iɣ d-uckiɣ ad sqsaɣ ixf inu is d nkkin ad istin taɣarast n tirra d tskla d uskkil, nɣ nttat ad yyi istin, ar nn-ttafaɣ is bdda riɣ ad geɣ tamarat ig dar-i yat twwargit, yan wawttas nn-yaggugn, mmaɣeɣ bdda ad t lkmɣ s tẓẓiḍṛa d tuwwuri iẓiln idusn ; ad akkʷ ur nttu asnflul d tirra gan zud tifawt tẓḍaṛt ad srs tssigʷlt tlkmt s tt, tẓḍaṛ nttat ad taf aɣaras nns tlkm k inn ɣ-inn ɣ tllit.

Maxx tirra s Temaziɣt ?

Asqsi ad issusm yi bahra, lliɣ ssntiɣ tirra ssntiɣ tnt s tutlayt n taεrabt, ɣ umzwaru akkʷ ssntiɣ s tullsit n wazzan kra n trmitin mẓẓinin, ad d-urriɣ iniɣ iz  ɣ tizi yan yiwi iyi wasif n tmdyazt iggut mad gis ɣriɣ yigut mad gis uriɣ. Tssusm iyi tmdyazt s tamimt n tguriwin d wafulki n izlan d twlafin gisnt illan slawan  akkʷ lliɣ usint mad idusn yiẓiy, yack id yan wass lliɣ illa yan umsawal gr iyi d immi nsawl f tmdyazt n zzik s tutlayt n tεrabt ; lliɣ as nniɣ "mddn ad uran kra wawal immimn ifulkin yusin tiwlafin ẓilnin idusn ", ɣ-inn aɣ iyi tnna immi " awd nknin Imaziɣn darnɣ tamdyazt ilin darnɣ imdyazn uran mad ifulkin iẓḍaṛ ad akkʷ yaf mayan lli km issusmn kmmin ɣilad " Xtt-ann ad dar-i igan tanqqiḍt n ummutty,  zzɣ tizi-ann ad ssntiɣ ar tlliɣ ar snubuceɣ, afɣ-nn ma s tɣwẓan immi,  awal nnɣ d tutlyat nnɣ  gis mad iggutn yattuy, nẓḍaṛ ad nsslkm taskla nnɣ tamaziɣt s iskkiln nnɣ d usnflul nnɣ ; yiẓḍiṛ yan wass ad tlkm amaḍal akkʷ.

Teḍit-d yat tewckint n tullisin, is tufit ad aɣ fell-as tesawelt ?

Iga "Yuftn ɣ tagant n isafarn" tirmit inu tamzwarut ɣ igr n tirra d usnflul s tmaziɣt. Tawngimt nns taxatart f yan ugḍiḍ isawaln lli igan s wassaɣ Yuftn. Iddr Yuftn ɣ tagant  n igḍaḍ ɣ ufra d tumrt. Ɣ yat tizi ar dar-s ttili yat tmmukrist taxatart lli ɣ ittaḍn nn uzgn n igḍaḍ n tagant, ɣ-inn aɣ tlla tmasayt dar Yuftn ad d-yawi asafar i ayt dars d ayt tagant akkʷ lli mrrtnin ttaḍnnin  igllinn. Rad nn yaf Yuftn ixf nns ɣ tugt n tdyanin d tmsaksalin gisnt tid mimnin d tid ṛẓagnin, Yuftn s ul nns mlluln d iman nns iẓiln ur jju d nttan ar an iɣaman ɣ kra imizi bla d gis ifukka, yaf tilelli nns d tumrt, yiws ad bdda unlli nns icrmdn d trrugza nns awd imddukkal nns. Tullist n Yuftn tusi inumak idusn, gr tmsaklsalin n Yuftn iẓaḍṛ imɣri mzzin ad nn yafi tugt n tbratin lli s isɣawsa ɣ tudrt nns, iriɣ ad t lkmnt  s tɣarast ifulkin yusin yat tamimt n wallas d tin tguri d usnflul yattuyn, Yuftn ad igan asad n tullist ad ssutrɣ ad isslkm tibratin n tayri d ufra d wafulki.

Mani ɣ rad s-tt yaf yan nna iran ad s-tt iseɣ?

Tullist n " Yuftn ɣ tagant n isafarn " tlla ɣ tsdlist…..

Is llan iṣnfaṛen yaḍen ?

"Azmumg imicki" iga tullist inu tiss snat s tutlayt tamaziɣt ɣ igr n tskla n wazzan, tffɣ-d s twisi n tzlɣa n tirra d tmawast n tussna, ussan ad nit ad iẓṛa tifawt. ɣ mad nn ur yaggugn rad tili ɣ tsdlist awd nttat. Tili dar-i yat twckint n tullisin n wid mqqurnin tga s uzwil "Kiyyin d nttat d tcamir" ssutrɣ ad tffɣ s tifawt ɣ mad nn ur yaggugn iɣt inna Ṛbbi. Ussan-ad ssntiɣ tirra n tullist inu tiss kṛaḍt n wazzan lli mmu stiɣ s uzwil  "Asrdɣyul d trgʷa n waman" .